Grootste toename productieomvang sinds begin 2022

"De industriële productie groeit nog altijd in hoog tempo. De Nevi Inkoopmanagersindex voor de Nederlandse industrie daalde over oktober nipt, van 55,6 naar 55,0. Productie en nieuwe orders blijven snel toenemen. Ook liepen de levertijden opnieuw op. Naar verwachting vormt schaarste aan elektronische componenten, die mede door hamstergedrag verder toeneemt, een steeds grotere belemmering voor verdere groei. In 2027 kan het groeitempo daardoor vertragen.

De combinatie van de oorlog met Iran en de stormachtige groei van AI-investeringen zorgt voor zowel hogere prijzen als voor grotere tekorten van materialen, chips en printplaten en andere elektronische componenten. Uit de Nevi Inkoopmanagersindex blijkt dat de levertijden over oktober verder zijn opgelopen, voor de zeventiende maand op rij.

Al sinds het voorjaar klinken uit de Nederlandse industrie bezorgde geluiden over tekorten aan chips en elektronische componenten. Dat deze bezorgdheid terecht is, blijkt uit cijfers van S&P Global over mondiale tekorten. In september nam het tekort aan halfgeleiders iets af, maar liep het tekort aan elektronische componenten verder op.

De Nevi Inkoopmanagersindex duidde in het najaar van 2025 en in het voorjaar van 2026 al op snelle groei van de Nederlandse industrie. Deze tekent zich sinds afgelopen zomer ook af in de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De Nederlandse industriële productie groeide over augustus met 12 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, wat vooral te danken was aan de groei van de machine-industrie, waarin ASML en andere partijen uit de chipindustrie een dominante rol spelen. Onder meer uit cijfers van S&P Global blijkt dat de industrie in landen als Nederland, Taiwan en Zuid-Korea beduidend langetermijngemiddelde en er werd melding gemaakt van goede vooruitzichten voor de vraag en het potentiële aantal nieuwe orders, alsmede voor het op de markt brengen van nieuwe producten. De Nederlandse fabrikanten breidden in oktober voor de vijfde keer in zes maanden hun personeelsbestanden uit. Hoewel de groei van de werkgelegenheid slechts gering was, lag deze boven het historisch gemiddelde van dit onderzoek. De panelleden gaven aan dat zij vaak nieuw personeel hadden aangenomen om de werklast beter het hoofd te kunnen bieden. Tegelijkertijd nam het aantal onvoltooide of nog niet uitgevoerde orders in oktober voor de zesde maand op rij toe. Hoewel deze stijging beperkt was, stond deze toename van de achterstanden in contrast met de langetermijntendens van dalingen. De grotere productievereisten als gevolg van het toegenomen aantal nieuwe orders leidden ertoe dat de inkoopactiviteiten aan het begin van het vierde kwartaal voor de achtste maand op rij werden uitgebreid. Deze stijging was kleiner dan in september, sneller groeit dan in andere landen, dankzij de stormachtige toename van investeringen in AI-datacenters, met name in de Verenigde Staten (VS). De chipindustrie is de drijvende kracht achter de snelle groei van de industrie. Veel andere afzetmarkten, zoals de (Europese) auto-industrie en de bouw, groeien veel trager of helemaal niet.

Dit stormachtige groeitempo is waarschijnlijk niet houdbaar door de toenemende schaarste aan componenten. De afgelopen jaren is de Nederlandse industrie door een dal gegaan, onder andere door de sinds de oorlog in Oekraïne sterk gestegen gasprijzen, waardoor de basisindustrie onder druk staat. De mensen die in 2021 beweerden dat de chipmarkt niet langer cyclisch zou zijn, en dus niet langer zou worden gekenmerkt door hoge pieken en diepe dalen, werden al in 2022 gelogenstraft door dalende chipverkopen. Ook de vraag naar chipmachines zwakte af, waardoor veel toeleveranciers aan ASML kampten met zwakke vraag naar onderdelen voor chipmachines. In 2025 bereidde de toeleveringsketen zich al voor op een sterk herstel van de vraag in datzelfde jaar, maar dat bleek te optimistisch. Meerdere toonaangevende toeleveranciers worstelden met overcapaciteit, wat sommige zelfs dwong tot pijnlijke bezuinigingen op personeel.